Osiedle Cukrowni „Wożuczyn”

    Podobne obiekty, wydarzenia

    Cmentarz parafialny „Na Zjawieniu”

    Położony jest w południowo -zachodniej części Radomyśla nad doliną...

    Krzyż nad Graniczką

    Rodziny zamordowanych podchorążych czekały 58 lat – do 12...

    Kościół pw. św. Tomasza

    Czas powstania: XVI w. Opis kontekstów historycznych: Pierwszy kościół w tym miejscu...

    Góra „Dorotka” w Będzinie

    Czas powstania: nie dotyczy Opis cech fizycznych: Wzgórze Przemienienia Pańskiego w Będzinie...

    Będzińskie targowisko

    Czas powstania: lata 20. XX w. Opis cech fizycznych: Przy ul. Gzichowskiej...

    Udostępnij

    Dom dyrektora, nr 19
    Dom specjalistów, nr 18
    Dom urzędników, nr 8
    Okólnik.
    Plan osiedla zakładowego Cukrowni „Wożuczyn” z 1922 r., zbiory B.Typek

    Miejscowość Wożuczyn Cukrownia znajduje się w południowo-wschodniej Polsce, w gminie Rachanie, powiat tomaszowski, województwo lubelskie. Leży na Grzędzie Sokalskiej, wśród łąk, stawów, przy głównej drodze Tomaszów-Tyszowce. Do 2006 r. miejscowość słynęła z funkcjonującego tu zakładu cukrowni. Obecnie pozostało po nim tylko zabytkowe osiedle przyzakładowe.  

    Powstało w latach 20.XX w., jako osiedle pracownicze dla działającej tu od 1913 r. Cukrowni „Wożuczyn”. Założone przy danym folwarku z 1895 r. należącym do Józefa Tomasza Wydżgi – właściciela Wożuczyna i Michalowa. Zabudowa folwarku stała się podstawą osi kompozycyjnej osiedla. Jego projektantem był doktor architektury Tadeusz Zieliński z Warszawy, stosujący w swoich projektach elementy stylu renesansowego, barokowego. Projekt datowany jest na 1922 r. Nie został jednak w pełni ukończony, kilka zaprojektowanych obiektów nie powstało. Nie wiemy z jakich przyczyn. Faktem jednak jest, że zaraz po powstaniu osiedla przyzakładowego, była ona prezentowana jako przykładowe osiedle,  miasto-ogród i szybko zdobyło sławę.  

                Główną oś kompozycji osady stanowi droga, wiodąca od bramy głównej dawnego folwarku do bramy głównej zakładu. Od tej głównej osi-drogi  rozchodzą się prostopadle i równolegle drogi boczne, przy których powstała zabytkowa zabudowa.  

    Po prawej stronie głównej osi znajduje się park zakładowy, w którego centrum stoi dom administratora. Równolegle do osi głównej, za parkiem biegnie droga, przy której też po  prawej stronie znajdują się: parterowy w stylu dworku dom dyrektora (nr 19), piętrowy budynek specjalistów (nr 18), w którym była pierwsza stołówka zakładowa i przedszkole. Pomiędzy domem dyrektora i budynkiem specjalistów znajdują się zabytkowe budynki gospodarcze.

                Po lewej stronie od głównej osi, także znajdują się prostopadłe i równoległe ulice, odchodzące od tej osi. Przy nich powstała parterowa zabudowa dla niższych urzędników (domy z w stylu dworku) i parterowe, długie budynki mieszkalne dla pracowników oraz takież budynki gospodarcze, zw. okólnikami.

                 W czasach swej świetności od lat 20.XX w. do pocz. XXI w. na osiedlu mieszkańcy mieli wszystko, co potrzebne do funkcjonowania: sklepy różnej branży, pocztę, ośrodek zdrowia, aptekę, przedszkole, stołówkę, świetlicę, punkty usługowe, park do wypoczynku, działki pod uprawę warzyw. Osada była wielokrotnie rozbudowywana o nowe bloki dla pracowników. Ostatni powstał w latach 90. XX w.

                Z zabytkowej zabudowy osiedla zachowały się:

    Dom zarządcy murowany, nr 19,

    Dom mieszkalny specjalistów, nr 18,

    Dom pracowników cukrowni, nr 8, murowany, 

    Dom pracowników cukrowni, nr 9, 

    Dom pracowników cukrowni, nr 14,  murowany z 1926 r.,

    Dom pracowników cukrowni, nr 16, murowany z 1926 r.,

    Dawne biuro, nr 4, murowany,

    Budynek gospodarczy, murowany, obecnie kurnik,

    Budynek gospodarczy, murowany obecnie komórka i garaż;

    Budynek gospodarczy, nr 12, murowany,

    Park osiedlowy w z pocz. XX w., o powierzchni 1,5 ha,  czeka na rewitalizację.

        Osiedle zakładowe Cukrowni „Wożuczyn” to jedno z najciekawszych tego typu założeń w Polsce, dobrze zachowane. Ze względu na swoje walory kompozycyjne i artystyczne wpisane jest w rejestr zabytków województwa lubelskiego.

    Województwo: lubelskie

    Gmina: Rachanie